*0



HUỲNH VĂN SƠN (Tổng Chủ biên) – BÙI HỒNG QUÂN (Chủ biên)
ĐÀO LÊ HOÀ AN – TRẦN TUẤN ANH – NGUYỄN THANH HUÂN
ĐỖ CÔNG NAM – CAO THÀNH TẤN

GIÁO DỤC
CÔNG DÂN

,6%1

,6%1

  

  

,6%1

,6%1

NHÀ*++*0
XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT
NAM
*++*0



HỘI ĐỒNG QUỐC GIA
THẨM ĐỊNH SÁCH GIÁO KHOA
Môn: Giáo dục công dân – Lớp 8
Họ và tên

Bà ĐÀO THỊ NGỌC MINH
Ông LÊ VĂN TÙNG

Chức vụ Hội đồng

Chủ tịch
Phó Chủ tịch

Bà TRẦN THỊ THU HUYỀN

Uỷ viên,
Thư kí

Ông NGÔ BÁ KHIÊM

Uỷ viên

Ông TRẦN QUANG MINH

Uỷ viên

Bà MẠC THỊ NGÁT

Uỷ viên

Ông NGUYỄN KIM TRUNG

Uỷ viên

HUỲNH VĂN SƠN (Tổng Chủ biên) – BÙI HỒNG QUÂN (Chủ biên)
ĐÀO LÊ HOÀ AN – TRẦN TUẤN ANH – NGUYỄN THANH HUÂN
ĐỖ CÔNG NAM – CAO THÀNH TẤN

GIÁO DỤC
CÔNG DÂN
(%̫QLQWK͵)



1

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH
MỞ ĐẦU
Huy động kinh nghiệm, kiến thức, kĩ năng để bộc lộ
cảm xúc và hiểu biết về những vấn đề liên quan đến
chủ đề bài học.

KHÁM PHÁ
Tìm hiểu, khám phá kiến thức, kĩ năng qua các hoạt động:
đọc câu chuyện, thảo luận, quan sát hình ảnh,…

LUYỆN TẬP
Củng cố kiến thức và thực hành các hành động cơ bản
có liên quan đến chủ đề bài học qua các tình huống,
bài tập.

VẬN DỤNG
Định hướng vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học
vào các bối cảnh khác nhau qua sắm vai, xây dựng
dự án, truyền thông,…

+Æ\EþRTXþQJLŅJÏQVÄFKJLÄRNKRD
îŢGÃQKWŐQJFÄFHPKĔFVLQKOĸSVDX

2

LỜI NÓI ĐẦU
Các em thân mến!
Cuốn sách Giáo dục công dân 8 là sách giáo khoa dành cho hoạt động
giáo dục bắt buộc trong nhà trường, được biên soạn theo Chương trình
Giáo dục phổ thông 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Giáo dục công dân là môn học giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp học
sinh hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân. Thông
qua các bài học về giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, pháp luật và kinh tế,
môn Giáo dục công dân góp phần bồi dưỡng cho các em những phẩm
chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của người công dân, đặc biệt là tình cảm,
niềm tin, nhận thức, cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy
định của pháp luật, có kĩ năng sống và bản lĩnh để học tập, làm việc và sẵn
sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ
Tổ quốc và hội nhập quốc tế.
Sách Giáo dục công dân 8, bộ sách Chân trời sáng tạo của Nhà xuất
bản Giáo dục Việt Nam được thiết kế phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh.
Nội dung bài học được hệ thống hoá một cách khoa học với những hình
ảnh minh hoạ sinh động, gần gũi. Phương pháp giáo dục, dạy học và
phương pháp kiểm tra, đánh giá môn học được gợi mở trong từng bài, ở
từng hoạt động. Giáo dục công dân được thực hiện thông qua tất cả các
môn học và hoạt động giáo dục, nhất là các môn Khoa học xã hội và Hoạt
động trải nghiệm; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, trong đó, Giáo
dục công dân là môn học cốt lõi.
Sách mở đầu với nội dung giới thiệu vị trí của môn Giáo dục công dân
và gợi mở chung. Mỗi bài học được thiết kế thành các hoạt động: Mở đầu,
Khám phá, Luyện tập và Vận dụng sẽ giúp các em chiếm lĩnh được những
bài học. Phần giải thích thuật ngữ ở cuối sách cũng giúp các em dễ dàng
tìm hiểu các bài học.
Hi vọng cuốn sách sẽ góp phần tích cực trong việc hỗ trợ các em hoàn
thiện bản thân, hướng tới cuộc sống thành công và hạnh phúc.
CÁC TÁC GIẢ

3

MỤC LỤC

Trang

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH

2

LỜI NÓI ĐẦU

3

Bài 1:

Tự hào về truyền thống dân tộc Việt Nam

5

Bài 2:

Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc

10

Bài 3:

Lao động cần cù, sáng tạo

17

Bài 4:

Bảo vệ lẽ phải

22

Bài 5:

Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên

27

Bài 6:

Xác định mục tiêu cá nhân

35

Bài 7:

Phòng, chống bạo lực gia đình

41

Bài 8:

Lập kế hoạch chi tiêu

49

Bài 9:

Phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các
chất độc hại

4

54

Bài 10: Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân

64

BẢNG GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ

74

BẢNG CHÚ THÍCH HÌNH ẢNH

75

BÀI
Bài

1

Tự hào về truyền thống
dân tộc Việt Nam

Mục tiêu:
Nêu được một số truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Nhận biết được giá trị của các truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Kể được một số biểu hiện của lòng tự hào về truyền thống của
dân tộc Việt Nam.
Đánh giá được hành vi, việc làm của bản thân và những người xung
quanh trong việc thể hiện lòng tự hào về truyền thống của dân tộc
Việt Nam.
Thực hiện được những việc làm cụ thể để giữ gìn, phát huy truyền thống
của dân tộc.

MỞ ĐẦU
Truyền thống tốt đẹp của dân tộc là tài sản vô cùng quý báu được tổ tiên, ông cha
tạo dựng, lưu truyền từ ngàn xưa cho đến ngày nay. Là người con đất Việt, chúng ta luôn
tự hào, quyết tâm giữ gìn và phát huy truyền thống dân tộc để xứng danh là con cháu
Lạc Hồng.
Em hãy ghép các chữ cái chung nhóm màu thành những từ có ý nghĩa về truyền
thống của dân tộc Việt Nam.

5

KHÁM PHÁ
1. Em hãy đọc bài đồng dao, quan sát hình ảnh và thực hiện yêu cầu

“Ăn một bát cơm
Nhớ người cày ruộng
Ăn đĩa rau muống
Nhớ người đào ao
Ăn một quả đào
Nhớ người vun gốc
Ăn một con ốc
Nhớ người đi mò
Sang đò
Nhớ người chèo chống
Nằm võng
Nhớ người mắc dây
Đứng mát gốc cây
Nhớ người trồng trọt.”
(Đồng dao)

1

Ngô Quyền chiến thắng quân Nam Hán
trên sông Bạch Đằng

2

Mạc Đĩnh Chi học bài dưới đèn đom đóm

3

Con trai chăm sóc mẹ già

4

Hướng về đồng bào miền Trung

Yêu cầu
– Em hãy chỉ ra những truyền thống của dân tộc Việt Nam được thể hiện trong bài
đồng dao và các hình ảnh trên. Hãy nêu giá trị của những truyền thống đó.
– Hãy nêu những truyền thống khác của dân tộc Việt Nam mà em biết.
6

2. Em hãy đọc các trường hợp sau và thực hiện yêu cầu

Trường hợp 1.
Là du học sinh, vào dịp Tết cổ truyền, bạn N cùng nhóm bạn tổ chức các hoạt
động Tết theo truyền thống của người Việt ngay tại xứ người như: gói bánh chưng,
bánh tét; trang trí hoa mai, hoa đào; mặc trang phục áo dài;... Đối với bạn N, dù ở
nơi đâu thì Việt Nam vẫn luôn trong trái tim mình.
Trường hợp 2.
Hằng năm, cứ vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, thầy và trò Trường Trung học cơ sở
A lại háo hức tham gia các hoạt động Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương như: dâng hương để
tưởng nhớ các Vua Hùng đã có công dựng nước, tham gia các trò chơi dân gian,...
Qua đó, học sinh biết trân trọng, tự hào về nguồn cội và có thêm động lực để cố
gắng học tập tốt, góp phần xây dựng đất nước.
Trường hợp 3.
Trong cuộc thi hùng biện tiếng Anh do Trường Trung học cơ sở X tổ chức, bạn H
cùng nhóm bạn hăng hái sưu tầm tư liệu, hình ảnh để chuẩn bị tham gia dự thi với
đề tài hiếu học. Không chỉ tích cực tham gia dự thi, nhóm của bạn H còn đam mê
tìm tòi, nghiên cứu khoa học và đã từng đạt giải thưởng cao.
Yêu cầu
– Em hãy cho biết những biểu hiện của lòng tự hào về truyền thống dân tộc qua
việc làm của các nhân vật trong các trường hợp trên.
– Em hãy kể những việc làm của bản thân và những người xung quanh trong việc
thể hiện lòng tự hào về truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Ghi nhớ
– Dân tộc Việt Nam có nhiều truyền thống đáng tự hào như: yêu nước, đoàn kết,
hiếu thảo, tôn sư trọng đạo, hiếu học, nhân nghĩa, cần cù lao động,...
– Những truyền thống tốt đẹp này có giá trị to lớn về văn hoá, lịch sử, xã hội và
kinh tế, là nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước, góp phần hình thành
những phẩm chất tốt đẹp của người Việt Nam.
– Tự hào về truyền thống của dân tộc được biểu hiện qua sự trân trọng, hãnh diện và
giữ gìn, phát huy các giá trị tốt đẹp của truyền thống.
– Học sinh cần tìm hiểu, tôn trọng, giữ gìn và phát huy các truyền thống tốt đẹp,
góp phần xây dựng nền văn hoá Việt Nam “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.
Đồng thời, cần phải phê phán, lên án, ngăn chặn những hành vi làm tổn hại đến
truyền thống dân tộc.
7

LUYỆN TẬP
1. Em hãy tìm những câu ca dao, tục ngữ nói về truyền thống của dân tộc Việt Nam
và giải thích ý nghĩa.
2. Em hãy đọc nhận định dưới đây và thực hiện yêu cầu

Trong cuộc chiến chống đại dịch Covid–19, những giá trị tốt đẹp của văn hoá,
con người Việt Nam ngày càng lan toả, chuyển hoá thành sức mạnh, tạo thành
động lực để chúng ta vượt qua khó khăn, thực hiện “mục tiêu kép” vừa đẩy lùi
được dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội.
(Theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Hoà, Tiến sĩ Luyện Thị Hồng Hạnh, Từ cuộc chiến chống đại dịch
COVID – 19: Suy ngẫm về sự toả sáng giá trị văn hoá Việt Nam, https://www.tapchicongsan.org.vn/,
ngày 22/7/2022)

Yêu cầu
– Em hãy trình bày giá trị của các truyền thống dân tộc Việt Nam được thể hiện
trong đại dịch Covid – 19.
– Em hãy nêu những việc làm cần thiết để giữ gìn, phát huy giá trị truyền thống
của dân tộc Việt Nam.
3. Em hãy đọc lời bài hát sau và trả lời câu hỏi

THƯƠNG CA TIẾNG VIỆT
Tiếng Việt ru bên nôi, tiếng mẹ thương vô bờ
Đưa con vào đời bằng vần thơ, những cánh cò bay rợp mộng mơ.
Tiếng Việt cha dạy con, những chiều bay cánh diều
Câu đồng dao bên bạn quen, cho con nhìn quê mình tình yêu.
Tiếng Việt trong bài thơ, có người xưa chinh phụ ngồi mỏi mòn đợi chờ chinh
phu hoá đá rồi lời ca vẫn còn.
Tiếng Việt còn trong mỗi người, người Việt còn thì còn nước non
Giữ tiếng Việt như ngày nào, hào hùng xưa mãi vọng ngàn sau.
Tiếng Việt còn trong mỗi người
Hồn Việt mình còn nguyên vẹn tròn
Giữ tiếng Việt cho nối đời, lời quê hương ấy lời sắt son.
Tiếng Việt đêm xuân xưa, hát niềm thương quan họ
Câu qua cầu để lại mùa thương cho sau này ai còn niềm vương.
8

Tiếng Việt trên dòng sông, có điệu Nam Ai buồn
Ai chờ ai bến bờ xưa, ai chưa về ai còn đội mưa.
Tiếng Việt con đò đêm, tiếng hò ai bay giọng
Giọng hò tìm về quê hương, băng cánh đồng hẹn hò người thương.
Tiếng Việt còn trong mỗi người, người Việt còn thì còn nước non
Giữ tiếng Việt như ngày nào, hào hùng xưa mãi vọng ngàn sau.
Tiếng Việt còn trong mỗi người
Hồn Việt mình còn nguyên vẹn tròn
Giữ tiếng Việt cho nối đời, lời quê hương ấy lời sắt son.
(Lời: Hà Quang Minh, nhạc: Đức Trí)
– Theo em, vì sao tiếng Việt là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam?
– Em có suy nghĩ gì về một số bạn trẻ hiện nay thích dùng ngôn ngữ
“chat”, viết tắt tuỳ ý, biến âm một cách cảm tính, sai chính tả,…?
Bản thân em đã giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt như thế nào?
4. Em hãy cho biết việc làm nào sau đây thể hiện sự kế thừa, phát huy truyền thống
của dân tộc. Vì sao?
a) Tích cực tìm hiểu lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

b) Bắt chước theo thần tượng trong phim ảnh, mạng xã hội,... thiếu sự chọn lọc.
c) Chê bai những người mặc trang phục truyền thống là không phù hợp.
d) Tìm hiểu và giới thiệu với bạn bè quốc tế về các trò chơi dân gian, lễ hội
truyền thống, văn hoá ẩm thực của dân tộc Việt Nam.
e) Tham gia chương trình văn nghệ về chủ đề quê hương, đất nước, con người
Việt Nam.
5. Em hãy viết đoạn văn bày tỏ lòng tự hào của bản thân đối với một truyền thống
tốt đẹp của dân tộc Việt Nam và đề xuất những việc làm cụ thể để giữ gìn,
phát huy truyền thống đó trong thời kì hội nhập, phát triển.

VẬN DỤNG
1. Em hãy làm việc nhóm để xây dựng kế hoạch và thực hiện hành động cụ thể
nhằm giữ gìn, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam (truyền thống
hiếu học, yêu nước, hiếu thảo,...).
2. Em hãy tuyên truyền, quảng bá về truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
bằng những sản phẩm như: báo tường, đoạn phim ngắn, âm nhạc, ca dao,
tục ngữ,...
9

BÀI
Bài

2

Tôn trọng sự đa dạng
của các dân tộc

Mục tiêu:
Nêu được một số biểu hiện của sự đa dạng của các dân tộc và các nền
văn hoá trên thế giới.
Hiểu được ý nghĩa của việc tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc và
các nền văn hoá trên thế giới.
Thể hiện được bằng lời nói và việc làm, thái độ tôn trọng sự đa dạng
của các dân tộc và các nền văn hoá trên thế giới.
Phê phán những hành vi kì thị, phân biệt chủng tộc và văn hoá.

MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế hiện nay, việc tôn trọng sự đa dạng
của các dân tộc và các nền văn hoá trên thế giới là điều rất cần thiết đối với mỗi
quốc gia. Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc, các nền văn hoá trên thế giới không
chỉ là biểu hiện của văn minh mà còn tạo cơ hội học hỏi, tiếp thu những mặt tích cực,
từ đó, tạo nên sức mạnh liên kết văn hoá toàn cầu vì mục tiêu xây dựng thế giới hoà bình,
ổn định và phát triển.
Em hãy kể tên các quốc gia gắn liền với biểu tượng văn hoá, du lịch trong các
hình ảnh dưới đây và chia sẻ hiểu biết về các biểu tượng đó.

10

1

2

3

4

KHÁM PHÁ
1. Em hãy đọc các thông tin sau và trả lời câu hỏi

Thông tin 1.
Tuyên bố của Liên Hợp Quốc về loại trừ tất cả các hình thức phân biệt chủng
tộc ngày 20/10/1963 (theo Nghị quyết số 1940 (XVIII) của Đại Hội đồng Liên Hợp
Quốc) đã long trọng khẳng định sự cần thiết phải xoá bỏ nhanh chóng nạn phân
biệt chủng tộc trên toàn thế giới, dưới mọi hình thức và mọi biểu hiện của nó và
về sự cần thiết phải bảo đảm sự hiểu biết và tôn trọng nhân phẩm con người.
Sự phân biệt giữa người với người dựa trên cơ sở sắc tộc, màu da và nguồn gốc
dân tộc là trở ngại cho các quan hệ hữu nghị và hoà bình giữa các quốc gia, là yếu
tố phá hoại hoà bình và an ninh giữa các dân tộc, cũng như phá hoại sự hoà hợp
giữa những người đang chung sống trên và thuộc cùng một quốc gia.
(Theo Công ước Quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc,
Nghị quyết số 2106 A (XX) ngày 21/12/1965 của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc)

Thông tin 2.
Vào ngày 16/11/1995, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên
Hợp Quốc (UNESCO) đã thông qua ngày Quốc tế Khoan dung và chọn ngày
16/11 hằng năm để kỉ niệm. Đại diện của 185 quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã
kí vào bản Tuyên bố, đưa ra tại Hội nghị toàn thể lần thứ 28 của UNESCO, theo đó
cam kết: “Tôn trọng, chấp nhận và hiểu đúng sự đa dạng, phong phú các nền văn hoá
của thế giới, những hình thức tự biểu hiện và những khả năng thể hiện cá tính của
con người”. Các quốc gia cũng công nhận một thực tế là con người khác nhau về
hình dáng bên ngoài, địa vị, lời nói, cách ứng xử và các giá trị, song, đều có quyền
được sống trong hoà bình và duy trì cá tính của riêng mình.
(Theo Báo điện tử của Đảng Cộng sản Việt Nam, Ngày Quốc tế Khoan dung (16/11/2014),
https://dangcongsan.vn, ngày 16/11/2014)

– Công ước Quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc của
Liên Hợp Quốc ra đời nhằm mục đích gì?
– Ngày Quốc tế Khoan dung ra đời nhằm mục đích gì?
– Sự đa dạng của các dân tộc trên thế giới được thể hiện như thế nào
trong thông tin trên?

11

2. Em hãy quan sát các hình ảnh và đọc thông tin sau để thực hiện yêu cầu

Thông tin 1.
Té nước là một lễ hội lâu đời của
người Thái, người Lào và người Khmer.
Trong dịp lễ này, người dân sẽ mang
nước ra đường và đổ vào người qua
đường như một cử chỉ cầu phúc an lành
cho năm mới.

Thông tin 2.
Pizza là món ăn xuất xứ từ nước Ý.
Tuy vậy, đến nay món ăn này không
còn chỉ là của riêng người Ý nữa mà
đã được phổ biến và trở thành món ăn
trên toàn thế giới.

Thông tin 3.
Kimono là một trong những nét văn
hoá đặc sắc của người Nhật. Vào những
dịp lễ tết, cưới hỏi và các buổi lễ lớn,
người Nhật Bản thường mặc trên mình
bộ Kimono đẹp nhất, vừa trang trọng,
vừa thể hiện sự lịch sự và tôn trọng văn
hoá của dân tộc.
Thông tin 4.

12

Lễ hội Rio Carnival được tổ chức tại
Rio de Janeiro (Brazil), là chương trình
biểu diễn lớn, rất hoành tráng và có
sức hấp dẫn bậc nhất trên thế giới. Đây
là lễ hội vô cùng sôi động của những
vũ công Samba được hoá trang đầy
màu sắc.

Yêu cầu
– Em hãy nêu những nét đặc sắc của các dân tộc trong các hình ảnh, thông tin trên.
– Em hãy nêu thêm một số biểu hiện khác về sự đa dạng của các nền văn hoá trên
thế giới mà em biết.
3. Em hãy đọc thông tin sau và thực hiện yêu cầu

Trích Tuyên ngôn thế giới về đa dạng văn hoá năm 2001
Điều 1. Đa dạng văn hoá: tài sản chung của nhân loại
Văn hoá tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau theo thời gian và không gian. Sự
đa dạng này tồn tại ở những nét riêng và điểm chung trong bản sắc của các nhóm
người, các xã hội hình thành nên cộng đồng nhân loại. Là khởi nguồn cho giao
lưu, đổi mới và sáng tạo, đa dạng văn hoá cũng cần thiết đối với nhân loại như đa
dạng sinh học đối với tự nhiên. Với ý nghĩa này, đa dạng văn hoá chính là tài sản
chung của nhân loại và nó cần được công nhận, khẳng định vì quyền lợi của các
thế hệ hiện tại và tương lai.
Yêu cầu
Em hãy chỉ ra ý nghĩa của việc tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc và các nền
văn hoá trên thế giới.
4. Em hãy đọc các tình huống sau và trả lời câu hỏi

Tình huống 1.
Bạn K và bạn N cùng đi xem
văn nghệ ở trường. Khi đến tiết
mục văn nghệ của lớp 8B, một
bạn người Lào biểu diễn tiết
mục hát múa truyền thống của
đất nước mình. Bạn K tập trung
lắng nghe nhưng bạn N lại cười
đùa với một số bạn khác. Không
những thế, bạn N còn hỏi bạn K:
“Bạn có hiểu gì không mà nghe
chăm chú thế?”. Bạn K đáp: “Đó
là tiết mục truyền thống của đất
nước bạn, mình nên có thái độ
tôn trọng”.

Múa
truyền thống
gì mà nhàm
chán quá!

Bạn không nên
nhận xét như vậy.

Em có nhận xét gì về lời nói, việc làm của bạn N và bạn K trong tình
huống trên?
13

Tình huống 2.
Đoàn làm phim đến gần Trường Trung học cơ sở A để quay hình cho bộ phim
truyền hình sắp ra mắt. Trong đoàn làm phim, có một diễn viên người da màu.
Khi diễn viên đang thực hiện vai diễn của mình thì có một nhóm học sinh tò mò
đến xem. Trong lúc xem, bạn T vừa cười, vừa chỉ tay nói rằng: “Diễn viên gì mà
da đen quá, nhìn là không muốn xem phim này rồi”.

Em có suy nghĩ như thế nào về lời nói và hành vi của bạn T trong
tình huống trên?

Ghi nhớ
– Sự đa dạng của các dân tộc và các nền văn hoá được biểu hiện thông qua:
+ Mỗi dân tộc có những đặc trưng khác nhau về màu da, ngoại hình,...
+ Mỗi nền văn hoá có sự khác biệt về phong tục, tập quán, ngôn ngữ, chữ viết,
phương thức sinh hoạt, ẩm thực, trang phục, nghệ thuật, kiến trúc,...
– Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc và các nền văn hoá trên thế giới có ý nghĩa
quan trọng giúp mỗi cá nhân luôn sẵn sàng học hỏi để có thể hoà nhập và phát
triển, trở thành công dân toàn cầu; phát huy được bản sắc của dân tộc mình và mở
rộng các quan hệ giao lưu, hợp tác.
– Để tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc và các nền văn hoá trên thế giới, chúng ta
cần: Tôn trọng tiếng nói, trang phục, tập quán, nghi thức; sẵn sàng tiếp thu và học
hỏi những tiến bộ, thành tựu của các dân tộc, các nền văn hoá khác trên thế giới,...
– Học sinh cần phê phán những hành vi kì thị, phân biệt chủng tộc và văn hoá một
cách phù hợp.

LUYỆN TẬP
1. Em hãy bày tỏ quan điểm đối với những ý kiến sau:

a) Tiếp thu văn hoá của dân tộc khác sẽ làm mất đi giá trị truyền thống văn hoá của
dân tộc mình.
b) Mọi dân tộc trên thế giới đều có quyền bình đẳng.
c) Không có nền văn hoá lớn và nền văn hoá nhỏ, chỉ có các nền văn hoá khác nhau.
14

d) Đoàn kết, tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc là một trong những việc làm để
chống lại phân biệt chủng tộc.
e) Sử dụng pha trộn nhiều ngôn ngữ khi giao tiếp là thể hiện sự sành điệu, thức thời.
2. Em hãy đọc trường hợp sau và thực hiện yêu cầu

Bạn Y và bạn K rất yêu thích việc khám phá những nét đặc sắc của các nước trên
thế giới nên thường rủ nhau xem những đoạn phim về chủ đề này. Có lần, hai bạn
rủ nhau xem phim và nhận ra sự khác biệt khá lớn về hình dáng bên ngoài như
màu da, màu mắt, kiểu tóc,... giữa các chủng người. Khi tìm hiểu về các nền văn
hoá, cả hai rất ngạc nhiên khi phát hiện ra nhiều điều thú vị. Mỗi nền văn hoá đều
gắn với những phong tục, tập quán,… khác nhau. Có khi, cùng một hành động, cử
chỉ nhưng giữa các nền văn hoá này lại có ý nghĩa khác nhau. Càng tìm hiểu, bạn Y
và bạn K càng say mê. Bạn Y nói với bạn K: "Mình ước mơ sau này sẽ được đi vòng
quanh thế giới để trải nghiệm thật nhiều nền văn hoá".
Yêu cầu
– Em hãy nêu suy nghĩ về việc làm của hai bạn trong trường hợp trên.
– Em hãy nêu một số biểu hiện sự đa dạng của các dân tộc và các nền văn hoá trên
thế giới.
3. Dựa vào thông tin sau, em hãy thuyết trình trước lớp về ý nghĩa của việc tôn
trọng sự đa dạng các dân tộc, các nền văn hoá trên thế giới

Giao lưu, hợp tác văn hoá với các nước để học hỏi, tiếp nhận, làm giàu văn hoá
dân tộc trên tinh thần “Tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại phù hợp với
thực tiễn Việt Nam”.
(Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập một,
NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr. 147)

4. Em hãy đọc các tình huống sau và trả lời câu hỏi

Tình huống 1.
Anh B là du học sinh tại nước X. Học xong, anh B quyết định ở lại quốc gia đã
học và làm việc. Sau khi nộp hồ sơ ứng tuyển vào Công ti A, mặc dù đáp ứng đầy
đủ các tiêu chí tuyển dụng nhưng anh B vẫn bị từ chối. Anh B liên hệ với Công ti
A để thắc mắc thì được trả lời rằng: "Công ti không nhận người châu Á". Anh B cảm
thấy thất vọng nhưng chưa biết nên giải quyết như thế nào.
15

– Em có nhận xét gì về quyết định từ chối nhận người của Công ti A?
– Nếu là anh B, em sẽ xử lí như thế nào?

Tình huống 2.
Khi tìm hiểu về ẩm thực của các nước trên thế giới, bạn H cùng các bạn đọc và xem
nhiều đoạn phim ngắn về cách ăn uống của các nước. Bạn M bỗng dưng cười to và có
thái độ khá tiêu cực khi xem đến đoạn ăn bốc bằng tay của một số quốc gia. Bạn M bảo:
“Ăn như thế này mất vệ sinh và kém văn minh quá”. Cả lớp đều quay lại nhìn bạn M.

– Em có đồng tình với hành động của bạn M không? Vì sao?
– Nếu là bạn của M, em sẽ khuyên bạn M như thế nào?

VẬN DỤNG
1. Em hãy lựa chọn nét đặc sắc về văn hoá của một dân tộc trên thế giới và chia sẻ
với bạn.
2. Em hãy làm việc nhóm để xây dựng một tiểu phẩm và sắm vai trước lớp nhằm
phê phán những hành vi kì thị, phân biệt chủng tộc, văn hoá.

16

BÀI
Bài

3

Lao động cần cù, sáng tạo
Mục tiêu:
Nêu được khái niệm cần cù, sáng tạo trong lao động và một số biểu hiện
của cần cù, sáng tạo trong lao động.
Giải thích được ý nghĩa của cần cù, sáng tạo trong lao động.
Thể hiện được sự cần cù, sáng tạo trong lao động của bản thân.
Trân trọng những thành quả lao động; quý trọng và học hỏi những
tấm gương cần cù, sáng tạo trong lao động; phê phán những
biểu hiện chây lười, thụ động trong lao động.

MỞ ĐẦU
Lao động cần cù, sáng tạo là truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam. Trong
thời kì mới, truyền thống này cần được gìn giữ và phát huy. Ngày nay, những bàn tay,
khối óc của người Việt vẫn miệt mài, hăng say lao động; không ngừng tìm tòi, đưa ra
nhiều ý tưởng mới và giải pháp hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống,
xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng phồn vinh, hạnh phúc.
Em hãy đọc và nêu ý nghĩa của các câu tục ngữ sau:

– “Cần cù bù thông minh”.
– “Có công mài sắt, có ngày nên kim”.
– “Cái khó ló cái khôn”.
– “Một phút nghĩ hay hơn cả ngày quần quật”.

KHÁM PHÁ
1. Em hãy đọc thông tin sau và trả lời câu hỏi

GIÁO SƯ – BÁC SĨ NÔNG HỌC LƯƠNG ĐỊNH CỦA –
MỘT NHÀ KHOA HỌC, MỘT TRÍ THỨC
TIÊU BIỂU TRONG THỜI ĐẠI HỒ CHÍ MINH
Giáo sư – Bác sĩ Nông học Lương Định Của là một
người con ưu tú của làng Đại Ngãi, quận Kế Sách (nay
là thị trấn Đại Ngãi, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng).
Ông là nhà trí thức gắn bó với đồng ruộng để tạo ra các
giống lúa mới. Những đóng góp của ông đã góp phần bảo
đảm lương thực để cuộc chiến đấu giành độc lập và tự do
của dân tộc ta đi đến thắng lợi. Ông luôn cần mẫn làm việc

Giáo sư – Bác sĩ Nông học
Lương Định Của

17

và đã nghiên cứu lai tạo thành công một số giống lúa cho năng suất cao, chất lượng
tốt. Cùng với những ứng dụng tiến bộ kĩ thuật, Giáo sư – Bác sĩ Nông học Lương
Định Của đã đề xướng các mô hình canh tác “bờ vùng, bờ thửa”, “cấy nông tay thẳng
hàng”, “đảm bảo mật độ” được hàng triệu nông dân áp dụng thành công trên diện
rộng, tạo ra một cuộc cách mạng trong nông nghiệp. Cuộc đời của nhà bác học
nông dân Lương Định Của gắn liền với con đường lúa gạo Việt Nam. Suốt đời, ông
luôn lặng lẽ cần cù, sáng tạo nhằm tôn vinh hạt ngọc Việt. Năm 1952, theo lời hiệu
triệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng tiếng gọi của quê hương, Lương Định Của
cùng vợ con đã trở về Việt Nam với mong muốn dùng hết khả năng của mình để
đóng góp vào sự phát triển của quê hương. Ông còn có công lớn trong giáo dục,
đào tạo nhiều thế hệ học trò trở thành cán bộ đầu ngành trong các lĩnh vực khoa
học nông nghiệp.
Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1967, được truy tặng
Huân chương Lao động hạng Nhất năm 1975 và Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa
học công nghệ đợt I năm 1996. Kể từ sau ngày thống nhất đất nước năm 1975 đến
nay, cây lúa Việt Nam luôn đạt năng suất cao. Thành tựu này ngoài mồ hôi, công sức
của những người nông dân chân lấm tay bùn, còn có sự cống hiến trí tuệ và tấm lòng
của Giáo sư – Bác sĩ Nông học Lương Định Của.
(Theo Trung tâm Thông tin thư viện Lương Định Của)

– Em có suy nghĩ gì về cách làm việc của Giáo sư – Bác sĩ Nông học
Lương Định Của?
– Theo em, thế nào là cần cù, sáng tạo trong lao động?
2. Em hãy đọc thông tin sau và thực hiện yêu cầu

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiệp
sinh năm 1981, tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ nhỏ, cô đã chăm chỉ, chịu khó học tập.
Năm 2007, cô đến Hàn Quốc nhờ khoản
học bổng toàn phần nghiên cứu sinh tiến
sĩ ngành Khoa học Y khoa. Năm 2012,
cô hoàn thành luận án tiến sĩ và trở về
nước tham gia nghiên cứu, giảng dạy. Phó
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiệp hiện là
Trưởng Khoa Kĩ thuật Y sinh, Trường Đại
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiệp
học Quốc tế, Đại học Quốc gia Thành phố
Hồ Chí Minh.
Năm 2016, với đề tài nghiên cứu những phát hiện mới trên việc biến đổi bề mặt
của loại vật liệu Titanium làm cải thiện độ bám dính mô nha trong ngành nha khoa
phục hồi, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiệp giành được Giải thưởng nghiên cứu cấp quốc
gia do L'Oreal tài trợ và được Hội đồng Giải thưởng Khoa học L'Oréal – UNESCO
18

đánh giá có năng lực cao, khả năng nghiên cứu tốt, tâm huyết với khoa học và có
nhiều kinh nghiệm trong thiết kế vật liệu sinh học. Năm 2017, nữ Tiến sĩ xuất sắc
đoạt giải Nhất – Giải thưởng ASEAN – US về "Giải pháp giảm áp lực lên các thành
phố đô thị hoá nhanh – mảng sức khoẻ cộng đồng". Năm 2018, cô nhận được giải
thưởng tài năng trẻ toàn cầu do L'Oréal – UNESCO trao cho 15 nhà khoa học
nữ đến từ năm châu lục vì đã phát triển một loại gel nano thông minh có thể đẩy
nhanh quá trình tái tạo mô da. Công trình nghiên cứu này là nền tảng giúp cô
đoạt giải Nhất – Giải thưởng Sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh năm 2019. Đặc
biệt, năm 2019, cô được tạp chí Asian Scientist vinh danh là một trong 100 nhà
khoa học hàng đầu châu Á năm 2019 do có những đóng góp nổi bật cho cộng
đồng trong lĩnh vực kĩ thuật y sinh. Khi được vinh danh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ
Nguyễn Thị Hiệp rất bất ngờ và vui mừng. Để đạt được những thành quả này, nữ
Phó Giáo sư, Tiến sĩ đã làm việc chăm chỉ, không ngừng nỗ lực vượt qua nhiều khó
khăn, thách thức để có thể kiên định theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học.
(Theo Trường Đại học Quốc tế, Nguyễn Thị Hiệp, https://hcmiu.edu.vn, 2019)

Yêu cầu
– Em hãy chỉ ra biểu hiện của lao động cần cù, sáng tạo của nhân vật trong thông
tin trên.
– Em hãy cho biết ý nghĩa của sự cần cù, sáng tạo trong lao động.
3. Em hãy đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi

Trường hợp 1.
Bạn Ninh và bạn Hải là học sinh lớp 8, rất chăm chỉ, cần mẫn học tập. Ngoài giờ học,
cả hai bạn còn tham gia các hoạt động ngoại khoá và làm đồ thủ công mang bán.
Thu nhập có được từ những hoạt động trên, hai bạn đã gửi vào quỹ khuyến học của
trường để chia sẻ với các bạn học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
– Em có nhận xét gì về việc làm của bạn Ninh và bạn Hải? Việc làm của hai
bạn mang lại ý nghĩa gì?
– Em đã làm gì để thể hiện sự cần cù, sáng tạo trong lao động?

Trường hợp 2.
Phong trào đan nan tre để làm ra các sản phẩm phục vụ xuất khẩu phát triển
khá mạnh ở quê bạn K. Gần đây, bạn K cũng tập làm thử. Thế nhưng, cứ mỗi lần
đan nan tre, bàn tay của bạn K lại bị đau. Chỉ làm được vài phút, bạn K lại chán
nản và bỏ ngang công việc. Đã ba ngày trôi qua, bạn K vẫn chưa làm được một sản
phẩm nào hoàn chỉnh.
19

– Em nhận xét gì về thái độ của bạn K trong lao động?
– Theo em, bạn K nên thay đổi như thế nào? Vì sao?

Ghi nhớ
– Cần cù là chăm chỉ, chịu khó một cách thường xuyên trong công việc. Biểu hiện của
cần cù là làm việc thường xuyên, đều đặn, không ngừng nỗ lực vượt qua khó khăn,
thử thách.
– Sáng tạo là say mê nghiên cứu, tìm tòi trong lao động. Biểu hiện của sáng tạo là
luôn suy nghĩ, tìm và phát hiện ra cách làm mới hiệu quả để đem lại kết quả cao
hơn trong công việc.
– Cần cù, sáng tạo là phẩm chất cần thiết, là điều kiện giúp con người nâng cao
vốn hiểu biết, rèn luyện các kĩ năng, tiết kiệm thời gian và đạt hiệu quả cao trong
công việc; góp phần xây dựng quê hương, đất nước và được mọi người yêu quý,
tôn trọng.
– Để rèn luyện sự cần cù, sáng tạo, học sinh cần chăm chỉ, nỗ lực, vượt qua khó khăn,
thử thách, tìm ra những cách thức làm việc phù hợp để đạt hiệu quả cao trong
công việc. Bên cạnh đó, chúng ta cần trân trọng thành quả lao động, quý trọng và
học hỏi những tấm gương cần cù, sáng tạo; phê phán biểu hiện chây lười, thụ động
trong lao động.

LUYỆN TẬP
1. Có quan điểm cho rằng: “Cần cù, sáng tạo không phải do bẩm sinh mà là
kết quả của sự rèn luyện”. Em hãy xây dựng và trình bày bài thuyết trình để
thể hiện suy nghĩ của mình.
2. Em hãy chỉ ra những việc làm thể hiện sự cần cù, sáng tạo và những việc làm
không thể hiện sự cần cù, sáng tạo trong lao động. Vì sao?

a) Bạn H luôn cố gắng, nỗ lực trong học tập và tích cực tham gia các câu lạc bộ
của trường.
b) Tuy đã giải được bài toán nhưng bạn M vẫn cố gắng suy nghĩ để tìm thêm các
cách giải khác hay hơn.
c) Trong hoạt động thảo luận nhóm, bạn P rất ít khi thực hiện các nhiệm vụ được
giao và hay ỷ lại bạn bè.
d) Mỗi tuần, bạn T cùng nhóm bạn trong Câu lạc bộ Cây cọ nhí vẽ những bức tranh
về bảo vệ môi trường, an toàn giao thông bằng bút sáp tái sử dụng.
20

3. Em hãy đọc tình huống sau và trả lời câu hỏi

Bạn V là học sinh lớp 8A và khá năng nổ trong học tập. Dù học trực tiếp hay
trực tuyến, bạn V vẫn tham gia đầy đủ, nghiêm túc. Trong thời gian học trực tuyến,
bạn V đã tự tìm hiểu các phần mềm ứng dụng để nâng cao hiệu quả học tập và
chia sẻ với các bạn. Trong khi đó, bạn M là bạn học cùng lớp với bạn V, lại thường
xuyên chơi điện tử trong các giờ học trực tuyến. Khi bạn V góp ý thì bạn M cho
rằng: “Mình thấy bạn tốn thời gian tìm hiểu vô ích. Không cần thiết phải áp dụng các
phần mềm thì vẫn học được mà. Học trực tuyến có ai kiểm tra kĩ đâu mà lo”.

– Em có đồng ý với đánh giá của bạn M về bạn V không? Vì sao?
– Em có lời khuyên gì với những bạn chưa có thói quen cần cù, sáng tạo
trong lao độ...